Iedereen eet wel eens meer dan goed voor hem of haar is. Iedereen kent wel de onweerstaanbare trek in een stukje chocola of kaas. Je geeft je er aan toe, eet er een lekker stuk van en gaat weer over tot de orde van de dag. Mensen met een eetverslaving ervaren eveneens deze trek, maar wanneer zij een stuk nemen, kunnen ze niet meer stoppen. Wanneer een normale eter op den duur genoeg heeft en vol zit, verliest deze interesse in eten. Mensen met een eetverslaving of eetstoornis willen juist meer, zelfs als hun lichaam vol zit. Op dergelijke momenten is de oncontroleerbare drang om te eten niet meer te stoppen en is er sprake van een eetstoornis.

Mensen met een eetbuistoornis (ook wel BED, Binge Eating Disorder) ervaren een oncontroleerbare drang om heel veel te eten op gezette momenten. In zo’n eetbui werkt men in een korte tijd zeer veel naar binnen, ver voorbij het punt dat men vol zit. Voorafgaand aan zo’n eetbui voelt men zich erg gespannen en is men obsessief bezig met eten. Na een eetbui is de spanning verdwenen. Gevoelens van schaamte en schuld volgen, evenals het sterke voornemen ‘dat dit de laatste keer was’. Mensen met boulimia nervosa ervaren eveneens eetbuien. Na een eetbui worden ze overspoeld door een enorme schuld en ‘moeten’ de eetbui compenseren om weer ‘in het reine te komen’. Dit doen zij bijvoorbeeld door te laxeren, over te geven of excessief te sporten. Dwangmatige overeters ervaren ook eetaanvallen, maar deze zijn gelijkmatiger verspreid.

Een eetstoornis onder controle krijgen

Kenmerken van een eetverslaving bevinden zich op fysiek, psychisch en emotioneel gebied. Aan het uiterlijk is niet altijd af te zien of iemand lijdt aan een eetstoornis. Mensen met BED of dwangmatige eetneigingen hebben vaak last van overgewicht, maar dit hoeft niet altijd het geval te zijn. Over- of ondergewicht komt voor bij mensen met boulimia nervosa, maar vaak behouden zij middels het compensatiegedrag een normaal gewicht. Ondergewicht is de regel bij anorexia. Iemand die deze laatste eetstoornis heeft, heeft een intense angst om dikker te worden. Dit terwijl er juist sprake is van (ernstig) ondergewicht. BED, boulimia en anorexia zijn de meest voorkomende eetstoornissen in de westerse wereld.

Een kenmerk op psychisch vlak dat bij alle eetstoornissen aanwezig is, is een obsessie met eten en met gewicht. Tegenover de eetbuien staat veelal een diepe wens en voornemen om af te vallen en ‘op het juiste gewicht te komen’. Men is gedurende de dag voortdurend bezig met eten, niet-eten en lichaamsomvang: ‘hoeveel heb ik gegeten’, ‘wat mag ik nog eten vandaag’, ‘ik voel me dik, ik moet afvallen’. De dagelijkse bezigheden raken steeds meer gericht op eten, niet- eten, diëten en compenseren. Op den duur verliezen mensen met een eetstoornis aandacht en interesse in dagelijkse dingen als school, sport, werk, vrienden en hobby’s. Het enige dat werkelijk belangrijk lijkt, is ‘heb ik vandaag goed gegeten?’. Deze obsessie met eten en gewicht kan op den duur het hele leven gaan beheersen.

Een ander kenmerk van eetstoornissen is een gebrek aan controle over het eten. Men neemt zich resoluut voor, veelal na een eetbui, om zichzelf ‘vanaf nu te handhaven’, of ‘vanaf morgen me echt aan mijn dieet te houden, koste wat kost’. Maar vroeg of laat, wanneer de baby niet wil slapen, de baas met een pakket nieuwe opdrachten komt die binnen nu en vandaag af moeten, of een vriendin voor vanavond afzegt, worden alle resoluties vergeten. De gedachten aan eten komen weer op en voor men het weet bevindt hij of zij zich wederom in het eten. Hoe meer men eet, hoe meer men lijdt; toch blijft men eten. Men is in de vernietigende cyclus van het overeten geraakt.

Een eetverslaving of eetstoornis is eigenlijk een uiterlijke manifestatie van wat er van binnen speelt. Gebrek aan zelfvertrouwen, eigenwaarde, gevoelens van schuld, schaamte, eenzaamheid en isolatie en depressieve gevoelens zijn allemaal zaken die spelen bij mensen met eetstoornissen. Deze liggen ten grondslag aan de eetstoornissen maar worden er ook door versterkt. Van binnen heerst er een bepaalde leegte die men zo ondraaglijk vindt, dat deze opgevuld moet worden. Eetverslaafden doen dit door zich dwangmatig bezig te houden met eten, afvallen, overeten en/of compenseren. Door van het eten een probleem te maken, hoeft men niet onder ogen te zien wat werkelijk speelt of wat werkelijk ervaren wordt.